Bezpieczni w grupie rówieśniczej – jak reagować na przemoc i jakie są jej konsekwencje prawne
Przemoc wśród dzieci i młodzieży to poważny problem społeczny, który dotyka wiele szkół i środowisk rówieśniczych, niosąc za sobą dramatyczne skutki dla zdrowia psychicznego oraz emocjonalnego młodych ludzi. Monieccy policjanci przypominają, jak prawidłowo rozpoznawać przejawy agresji, gdzie szukać wsparcia w sytuacjach kryzysowych oraz na jakie konsekwencje prawne narażają się nieletni, którzy naruszają dobra osobiste swoich kolegów i koleżanek.
Przemoc rówieśnicza to wszelkie intencjonalne, powtarzające się i krzywdzące działania podejmowane przez jedno dziecko lub grupę wobec słabszego rówieśnika, który nie jest w stanie efektywnie się obronić. Zjawisko to występuje w wielu różnych formach, zaczynając od przemocy fizycznej, czyli bicia, popychania czy niszczenia cudzych rzeczy, aż po niezwykle dotkliwą przemoc psychiczną i relacyjną. Ta ostatnia polega na złośliwym obgadywaniu, wyśmiewaniu, zastraszaniu, manipulowaniu relacjami oraz celowym izolowaniu ofiary od reszty grupy klasowej. W dobie powszechnego dostępu do technologii ogromnym zagrożeniem stała się także cyberprzemoc, która obejmuje nękanie, wyzywanie, publikowanie kompromitujących materiałów oraz szerzenie nienawiści w przestrzeni internetowej i mediach społecznościowych. Rozpoznanie, że dziecko padło ofiarą prześladowania, wymaga ogromnej czujności ze strony rodziców, nauczycieli oraz bliskich kolegów. Ofiary agresji bardzo często nikomu nie mówią o swoim cierpieniu z powodu wstydu, poczucia winy lub strachu przed eskalacją zachowań agresora. Sygnałami ostrzegawczymi, które powinny natychmiast wzbudzić niepokój dorosłych, są nagłe zmiany w zachowaniu młodego człowieka, takie jak widoczne wycofanie się z życia towarzyskiego, zamykanie się w sobie, unikanie chodzenia do szkoły, nagłe pogorszenie ocen czy stany lękowe i bezsenność. Uwagę powinny zwrócić również zniszczone przybory szkolne, podarte ubrania, niewytłumaczalne siniaki lub częste prośby o dodatkowe pieniądze, które mogą świadczyć o wymuszeniach. Skuteczne radzenie sobie z przemocą rówieśniczą wymaga zdecydowanego przerwania milczenia i natychmiastowej reakcji całego otoczenia. Osoba doświadczająca agresji nie może pozostawać ze swoim problemem sama, dlatego kluczowe jest, aby jak najszybciej opowiedziała o zaistniałej sytuacji zaufanemu dorosłemu. Może to być rodzic, wychowawca klasy, pedagog szkolny, psycholog lub dyrektor placówki, którzy mają prawny obowiązek zapewnić uczniom bezpieczeństwo na terenie szkoły. Pomocy można szukać także w wyspecjalizowanych instytucjach, dzwoniąc pod bezpłatny, całodobowy Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży prowadzony przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę pod numerem 116 111, gdzie profesjonaliści udzielają natychmiastowego wsparcia psychologicznego i doradzają, jakie kroki podjąć. W sytuacjach, gdy zachowania agresywne stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia, bądź wyczerpują znamiona czynów zabronionych, sprawę należy bezzwłocznie zgłosić do Komendy Powiatowej Policji w Mońkach lub powiadomić sąd rodzinny. Wielu młodych ludzi błędnie zakłada, że z racji swojego wieku są całkowicie bezkarni i nie ponoszą odpowiedzialności za nękanie innych. Polskie prawo precyzyjnie reguluje te kwestie, a podstawowym aktem prawnym w tym obszarze jest Ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich. Przepisy te stosuje się wobec osób, które wykazują przejawy demoralizacji, do których zalicza się między innymi agresję rówieśniczą, wulgaryzmy, niszczenie mienia czy ucieczki ze szkoły, a także wobec osób między trzynastym a siedemnastym rokiem życia, które dopuściły się czynu karalnego, czyli przestępstwa lub określonego wykroczenia. Katalog środków, jakimi dysponuje sąd rodzinny wobec nieletnich sprawców przemocy, jest bardzo szeroki i ma na celu przede wszystkim ich wychowanie oraz przeciwdziałanie dalszej resocjalizacji. Sąd może zastosować upomnienie, zobowiązać nieletniego do określonego postępowania, w tym do przeproszenia pokrzywdzonego, naprawienia wyrządzonej szkody, podjęcia nauki czy uczestniczenia w zajęciach o charakterze terapeutycznym i psychoedukacyjnym. Do poważniejszych środków zalicza się ustanowienie nadzoru odpowiedzialnego ze strony rodziców, nadzoru kuratora sądowego, skierowanie do ośrodka kuratorskiego czy umieszczenie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym. W przypadkach najwyższego stopnia demoralizacji lub popełnienia ciężkich czynów karalnych, sąd rodzinny może podjąć decyzję o umieszczeniu nieletniego w okręgowym ośrodku wychowawczym bądź w zakładzie poprawczym. Monieccy policjanci stale monitorują sytuację w lokalnych placówkach oświatowych i ściśle współpracują z kadrą pedagogiczną, aby eliminować wszelkie przejawy agresji i uświadamiać młodzież, że każdy czyn niesie za sobą określone konsekwencje prawne.